TÜREYİŞ DESTANI

Uygur destanı, türeyiş ve göç olmak üzere iki parçadan ibarettir.

Çin kaynakları tarafından tesbit edilmiş bulunan türeyiş parçası, Uygurların erkek bir kurttan türemelerini anlatır.

Uygurların Ötüken bölgesinden Tarım havzasına göç etmeleri etrafında oluşan ikinci parça ise hem Çin kaynaklarında hem de İran kaynaklarında yer almakta ve iki rivâyet birbirini tamamlamaktadır.

Türeyiş Destanının Konusu

Uygur hakanının, üç kızını insanoğluyla evlendirmeyi uygun bulmayarak Tanrı’ya, kızlarıyla evlenmesi için yakarması ve Tanrı’nın bir kurt suretinde görünerek hakanın kızıyla evlenmesi ve Uygur Türklerinin bu evlilikten çoğalması anlatılır.

Kaynak:https://www.turkedebiyati.org/tureyis-destani/

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

EDİGE DESTANI

Edige  destanında, XIII. yüzyılda Hazar denizi kıyısında kurulan Altınordu Hanlığının XV. yüzyılda Timurlular tarafından yıkılışı anlatılmaktadır. Destanın adı, Altınordu Hanı ve bu destanın kahramanı Edige Mirza Bahadır’a atfen verilmiştir. Edige Mirza Bahadır’ın devletini ayakta tutabilmek için yaptığı büyük mücadeleler, ölümünden sonra XV. yüzyılda destan haline getirilmiştir. 1820’yılından itibaren yazıya geçirilen Edige destanının Kazak-Kırgız, Kırım, Nogay, Türkmen, Kara Kalpak, Başkırt olmak üzere altı rivâyeti tesbit edilmiştir. Çeşitli Türk guruplar arasında  Alp Er Tunga  ve  Oğuz Kağan  gibi ilk  Türk destanları nın izlerini taşıyan, Türk kahramanlık dünya görüşünü temsil eden, ortak edebiyat geleneği içinde yer almamış pek çok başka destan örneği bulunmaktadır. Osmanlı sahasında destandan hikâyeye geçişte ara türler olarak da nitelendirilen çok tanınmış ve bir çok Türk topluluklarınca da bilinen Köroğlu örneği yanında daha sınırlı alanlarda tesb...
Devamı

TİMUR DESTANI

Timur Destanı Timur Destanı  Moğol kültür dairesinde gelişen bir destandır. Destanda Moğol hükümdarı Aksak Timur’un savaşları, diğer milletlerle ilişkileri anlatılmaktadır. Destandan bir bölüm: Hindistan şehrinde Cengiz Han’ın oğlu Jaday Han hanlık eder idi. Günlerden bir gün yatıyordu. Kötü bir rüya gördü. Korkup, sıçrayıp uyandı. Bir müddet kaldı. Falcıları, rüya tabircilerini topladı. Dalağına baktırdı, anlattı. Falcılar, rüya tabircileri söylediler: “Ey Hanım! Dalağında öyle görünür ki, kendi ülkende, Almalık denilen köyde, bir kişiden korkunuz vardır. O kişi, kırkıcı oğlu, kazancı oğlu, tavukçu oğlu, Taragay denilen kişidir.” dediler. “O Taragay’ın izi, nişanı odur ki, alnında beni var, sol gözünde akı vardır. O Taragay’ın hatunu hamiledir. Onun karnındaki çocuğundan ecelin, ölümün var.” dediler. O ahmak kaderi tedbir ile bozmak istedi. Allah’ın takdiri nasıl bozulur. Ondan sonra konuştular. “Bu hatunu öldürelim”, diye “Karnını yaralım”, dediler. Han söyledi: “Bu hatunun karnı...
Devamı

KOŞMA - HALK EDEBİYATI NAZIM BİÇİMLERİ

Koşma Nedir? Köken olarak İslamiyet öncesi Türk Edebiyatı’ndaki koşuk türüne dayanan; aşk,  ayrılık, ölüm, tabiat, kahramanlık gibi konularının işlendiği halk şiiri nazım  biçimine koşma denir. Halk edebiyatı içerisinde en çok sevilen ve tercih edilen nazım şekli koşma olmuştur.  İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı’nda yer alan “koşuk” nazım şeklinin İslamiyet  sonrası aşık tarzı halk şiirindeki devamı ve karşılığı olarak kabul görmektedir.  İslamiyet öncesi bazı törenlerde, dönemin din adamları tarafından kopuz eşliğinde  söylenen koşuklar, İslamiyet sonrasında aşıklar tarafından saz eşliğinde söylenmeye  devam etmiştir. Divan edebiyatı denilince nasıl ki akla gazel geliyorsa halk edebiyatı denildiğinde de  akla gelen ilk şiir türü koşma olmaktadır. Özellikle koşmanın aşk ve güzellik  konularını dile getiren güzelleme çeşidi gazele tema olarak çok benzemektedir. Bu  nedenle gazelin halk edebiyatındaki karşılığı olarak kabul gören nazım şekl...
Devamı

CENGİZ HAN DESTANI

Cengiz Han Destanı, Orta Asya’da yaşayan Türk boyları arasında 13. yüzyılda doğup gelişmiş bir destandır. Cengizname; Cengiz Han’ın soyu, doğumu, fetihleri ve etkileri hakkındaki genel halk rivayetlerinden derlenmiş tarihi bir destandır. Orta Asya’da yaşayan Türkler özellikle de Başkurd, Kazak ve Kırgız Türkleri, Cengiz destanını çok severek günümüze kadar yaşatmışlardır. Cengizname’de, Cengiz bir Türk kahramanı olarak kabul edilmekte ve hikaye Türk tarihi gibi anlatılmaktadır. Destanda Şaman dininin etkisi görülür. Cengiz Han, Uygurların  Türeyiş destanı nın kahramanları gibi gün ışığı ile Kurt’tan doğar. Soyu “Oğuz Han”a dayanan Cengiz Han ve oğulları Doğu Asya’dan Doğu Avrupa’ya dağınık ve irili ufaklı devletler halinde yaşayan bütün halkları hakimiyeti altına almış; böylece 9. yüzyılın ortalarından itibaren irili ufaklı devletler tarafından idare edilen Asya tek bir çatı altında toplanmıştır. KAYNAK:  https://www.turkedebiyati.org/cengiz-han-destani/
Devamı

YAŞ DESTANI - Seyrânî

YAŞ DESTANI Bir buçuk yaşında sürünür gezer Ikisinde sütten kesilir bezer Üç yaşında şirin kelâmın düzer Dört yaşında mer-i yezdân olur   Beş yaşında olur bülbül misâli Altısında olur tifi-i sultâni Yedisinde olur mektep mekâni Sekizinde sünnet ve iskän olur   Dokuzunda durmaz okur Kuran’ı On yaşında anlar yahşi yamanı On birinde yazar nüsha divanı On ikide hilal kaş kemân olur   On üçünde eyler hoş musahabet O dördünde eder tenhaca sohbet O beşinde eder hublarla ülfet On altı yaşında nev-civân olur                                               Seyrânî  
Devamı

MURABBA - Namık Kemal

                                            MURABBA Sıdk ile terk edelim her emeli her hevesi, Kıralım hâil ise azmimize ten kafesi; İnledikçe eleminden vatanın her nefesi, Gelin imdada diyor, bak budur Allah sesi! Bize gayret yakışır merhamet Allah'ındır; Hükm-i âtî ne fakîrin ne şehinşâhındır; Dinle feryadını kim terceme-i âhındır İnledikçe bak ne diyor vatanın her nefesi... Mahv eder kendini bülbül bile hürriyet içün; Çekilir mi bu belâ âlem-i pür mihnet içün? Dîn içün, devlet içün, can çekişen millet içün, Azme hâil mi olurmuş bu çürük ten kafesi? Memleket bitti, yine bitmedi hâlâ sen, ben, Bize bu hâl ile bizden büyük olmaz düşmen; Dest-i a'dâdayız Allah içün ey ehl-i vatan; Yetişir terk edelim gayrı hevâ vü hevesi! ... Namık Kemal
Devamı

SATUK BUĞRA HAN DESTANI

Saltuk Buğra Han Destanı , Karahanlı hükümdarı Saltuk Buğra Han’ın çeşitli illerdeki insanları müslümanlığa çağırmasını, inanmayanlara keramet göstermesini, savaşlarda ağzınandan ateşler saçarak inanmayanları cezalandırması anlatılır. *** Saltukname , 13. yüzyılda yaşadığı kabul edilen savaşçı Türk dervişi Sarı Saltuk Dede’nin yaşamını ve savaşlarını anlatan, halk ağzından derleme yapıt. II. Mehmed ‘in (Fatih) oğlu  Cem Sultan ‘ın isteği üzerine yaklaşık 1474-1480 arasında  Ebu’l-Hayr-ı Rumi  tarafından derlenmiştir. Yapıtın elde bulunan nüshalarının en ayrıntılısı Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde bulunan 1591 tarihli yazmadır. Bu yazmaya göre, asıl adı Şerif Hızır olan Sarı Saltuk, gördüğü bir düş üzerine Seyid Battal Gazi’nin ve Hz. Hamza’nın silahlarına ve Hz. Ali’nin Ankabil adlı kanatlı atına sahip olur. Rumeli’ye, Anadolu’da Sivas’a, Türkistan’a gider. Kafdağı’na çıkarak birçok zorlu canavar ve devle çarpışır. Mısır, Habeşistan, Hindistan’a seferler yapar. Rumel...
Devamı

ATTİLA DESTANI

ATTİLA DESTANI Attila Destanı, Batı Hun Hükümdarı Attila’nın yaşamını ve kahramanlıklarını anlatan destandır. Hun hükümdarı Attila (395 -453), Avrupa’nın tamamına yakınına hükmetmiş ve devletinin sınırlarını Asya’ya taşımış, hükümdarlığı boyunca ordusu ile Batı ve Doğu Roma İmparatorluklarını sık sık kuşatmıştır. Attila’nın bu savaşları ve kahramanlıkları Attila Destanı’nın konusunu oluşturur. Hun Hükümdarı Attila, Roma ordusunu yendikten bir yıl sonra tahminen 50.000 askerle tekrar roma kapısına dayanmış ve roma’nın ileri gelenleri tarafından Roma Prensesi ile evlendirilmek için ikna edilmiş. Evlendiği Roma Prensesi tarafından zehirlenerek öldürülmüştür. Mezarının tahminen Tuna nehrinin yatağında olduğu bilinmektedir. Yeri hala bilinmemekte ve bulunamamaktadır. Ayrıca Macarlar için de bir ata sayılır. Kimdir Attila? Attila , (d.395 – ö.453) (lakabı Flagellum Dei=Latince:  Tanrının Kırbacı ) 434-453 arasında (445’e değin ağabeyi Bleda ile birlikte) Hun hükümdarı. Roma İmparatorluğu...
Devamı

KÖROĞLU DESTANI

Köroğlu Destanı , kahramanı Ruşen Ali’nin ve babası Koca (Seyis) Yusuf’un Bolu Beyi ile olan mücadelelerini ele alır. Kahramanı 16. yüzyılda yaşamış halk ozanı  Köroğlu ‘dur (Ruşen Ali). Bu destan  Yaşar Kemal ‘in “Üç Anadolu Efsanesi” yapıtında edebiyatımıza kazandırılmıştır. Bolu beyi, güvendiği ve sevdiği seyislerinden biri olan Yusuf’a : “Çok hünerli ve değerli bir at bul.” emrini verir. Seyis Yusuf, uzun süre Bolu beyinin isteğine göre bir at arar. Büyüdüklerinde istenen niteliklere sahip olacağına inandığı iki küçük tay bulur ve bunları satın alır. Bolu beyi bu zayıf tayları görünce çok kızar ve seyis Yusuf’un gözlerine mil çekilmesini emreder. Gözleri kör edilen ve işinden kovulan Yusuf, zayıf taylarla birlikte evine döner. Oğlu Ruşen Ali’ye talimat verir ve tayları büyütür. Babası kör olduğu için Köroğlu takma adıyla anılan Ruşen Ali, babasının talimatlarına göre atları yetiştirir. Taylardan biri mükemmel bir at haline gelir ve Kırat adı verilir. Kırat da destan kahram...
Devamı

MANAS DESTANI

MANAS DESTANI En eski Türk destanlarından olan Manas, Türk mitolojisinden ve bozkır kültüründen derin izler taşımakla birlikte Yaratılış ve Türeyiş, Göç, Ergenekon, Şu, Oğuz Kağan gibi diğer Türk destanlarından bağımsız, mısra sayısı bakımından Finliler’in Kalevala, Almanlar’ın Nibelungen, Hintliler’in Ramayana, eski Yunanlılar’ın İliada ve Odysseia gibi destanlarından çok hacimli olup dünyanın en büyük destanıdır. Üç büyük koldan oluşan destanın “Manas” adını taşıyan birinci bölümü bir Kırgız kahramanı olan Manas’ın doğumu, güç sahibi olarak kendini tanıtması, Kırgızlar arasındaki savaşlarda şöhret kazanması, Kalmuklar’a karşı elde ettiği başarılar, Kırgızlar’ı bir bayrak altında toplaması ve ilini düşman istilâsından kurtarması gibi olaylardan meydana gelmektedir. Bu bölümde verilen bilgilere göre Kara Han’ın oğlu Yâkub (Cakıp) Han ile Haydar Han’ın kızı olan karısı Çıyrıçı’nın çocukları olmaz. Yâkub Han bir çocuk vermesi için Tanrı’ya yalvarır ve bunun üzerine bir oğlu olur. Çocuğa ...
Devamı